Ministerstwo: umowa dzierżawy tylko na piśmie!
Ministerstwo rolnictwa chce znowelizować kwestię dzierżawy rolniczej. Ministerstwo przypomniało, że na brak wystarczających regulacji prawnych odnoszących się do dzierżawy rolniczej wskazywano już od kilkudziesięciu lat w doktrynie prawa rolnego, a potrzeba pilnego uregulowania tego tematu wybrzmiewała w ostatnich latach niemal na każdym spotkaniu przedstawicieli MRiRW z rolnikami.
Jak poinformowało ministerstwo, postulaty środowisk rolniczych zostały wpisane w nowy model dzierżawy, którą proponuje ustawa, a co szczególnie istotne – rola dzierżawy w procedowanym projekcie wykracza poza ramy Kodeksu cywilnego, którym dotychczas posługiwano się w obowiązujących regulacjach w naszym kraju.
Tak istotna zmiana (ujęcie regulacji w nowym akcie o randze ustawy, nie w Kodeksie cywilnym) jest normą w wielu krajach Europy Zachodniej, w których dzierżawa rolnicza odgrywa znaczącą rolę w gospodarowaniu zasobami ziemi rolnej.
- Musimy to uporządkować. Obecna archaiczna regulacja stosunków dzierżawnych przyjęta w przepisach nie odpowiada na współczesne problemy rolnictwa, a w szczególności nie zapewnia ani względnej trwałości, ani ciągłości dzierżawy. Tymczasem efektywność dzierżawy jest porównywalna z gospodarowaniem na własnej ziemi, jeśli jest oparta na wieloletniej umowie, prawnie gwarantującej jej stabilne warunki. Zakładamy, że rynek dzierżaw w Polsce będzie rozwijał się podobnie jak w Europie Zachodniej, co oznacza, że udział gruntów dzierżawionych będzie w naszym kraju rósł. A to oznacza, że naszym zadaniem jest zagwarantowanie odpowiednich i adekwatnych do tego rozwoju warunków prawnych - mówi Jacek Czerniak, wiceminister rolnictwa.
Aktualnie w Polsce nawet 75% umów dzierżawy prywatnej zawieranych jest w formie ustnej, co nie zapewnia ich trwałości i ciągłości, a dodatkowo sprzyja deformacji rynku gruntów rolnych poprzez tworzenie tzw. szarej strefy. Wszystko to służyć może nadużyciom przy płatnościach bezpośrednich i przetargach na grunty rolne. Przyjęcie nowego modelu zaproponowanego przez resort rolnictwa daje możliwość jednoznacznego udowodnienia posiadanego tytułu prawnego, co ułatwi administracyjny proces kontroli i zapewni rolnikom większą stabilność w planowaniu produkcji, swobodę podejmowania decyzji produkcyjnych czy zaciągania wieloletnich zobowiązań.
– Ustawa reguluje prawa i obowiązki stron, wzmacniając pozycję dzierżawcy, ale przy zabezpieczeniu praw wydzierżawiającego. Nasz projekt reguluje ponadto kwestie rozwiązania umowy dzierżawy, rozliczenia nakładów oraz przewiduje pierwszeństwo dzierżawcy przy ponownym wydzierżawieniu 50 proc. przedmiotu dzierżaw – podkreśla minister Jacek Czerniak
Najważniejsze regulacje zawarte w projekcie ustawy o dzierżawie rolniczej:
- umowa dzierżawy ma mieć formę pisemną z tzw. datą pewną (tj. urzędowo poświadczoną) i zawierać protokół z dokładnym opisem przedmiotu dzierżawy. Nowe przepisy przewidują dwa rodzaje umów dzierżawy: krótkoterminową (do 5 lat) oraz długoterminową (do 30 lat). Przepisy mają zachęcić do zawierania umów długoterminowych w dzierżawie, np. przez umożliwienie stronom takiej umowy dokonania po 10 latach zmiany wysokości czynszu,
- przedmiotem umowy mogą być gospodarstwa rolne lub nieruchomości rolne, z wyłączeniem tych, wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa,
- projektowana ustawa reguluje terminy i zasady płatności czynszu oraz daje możliwość jego modyfikacji (przez np. zmianę z czynszu niepieniężnego na pieniężny, obniżenie czynszu na skutek nadzwyczajnych okoliczności czy obowiązkowych nakładów, które zakłócają korzystanie z dzierżawy),
- na uwagę zasługuje doprecyzowanie praw i obowiązków stron; projekt ustawy przygotowanej przez MRiRW wzmacnia pozycję dzierżawcy, przy jednoczesnym zabezpieczeniu praw wydzierżawiającego. Dzierżawca może domagać się od wydzierżawiającego dokonania nakładów, bez których dzierżawca nie może korzystać z przedmiotu dzierżawy. Dzierżawca może także dokonać za zgodą wydzierżawiającego albo sądu (gdy takiej zgody brak) nakładów koniecznych dla powiększenia zdolności produkcyjnych. Z kolei wydzierżawiający ma prawo wejścia na przedmiot dzierżawy w celu sprawdzenia wykonywania obowiązków przez dzierżawcę. Dodatkowo wydzierżawiający ma prawo otrzymywać informacje o planach produkcyjnych dzierżawcy,
- procedowane przepisy przewidują możliwość zmiany dzierżawcy jedynie w 3 ściśle określonych przypadkach, tj., gdy dzierżawca:
- osiągnął wiek emerytalny,
- przenosi swoje prawa i obwiązki na małżonka lub zstępnych,
- przenosi swoje gospodarstwo rolne na następcę w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Nowe przepisy ustawy o dzierżawie rolniczej mogą wejść w życie w ostatnim kwartale 2025 roku.
źródło: ministerstwo rolnictwa
